Euthanasie bij dementie

Euthanasie in het nieuws

Er is de laatste tijd veel discussie en publiciteit over euthanasie bij dementie. De KNMG (de landelijke artsenfederatie) stelt dat euthanasie alleen plaats kan vinden als de patiënt nog voldoende wilsbekwaam is om zijn wens te herbevestigen. De wet geeft aan dat euthanasie  ook mogelijk is als de patiënt in het verleden bij vol bewustzijn een schriftelijke euthanasieverklaring heeft opgesteld en aan de overige criteria voldoet. De huidige praktijk is dat gehandeld wordt naar de richtlijnen van de KNMG. Euthanasie bij wilsonbekwame dementerende patiënten wordt niet of nauwelijks toegepast. Ik verwacht dat de discussie er uiteindelijk toe zal leiden dat de interpretatie van de wet ook door de KNMG verruimd zal worden.

Dilemma voor de patiënt

Veel artsen waarschuwen hun dementerende patiënten met een euthanasiewens. ”Wacht niet tot het te laat is”, wordt dan gezegd. De patiënt moet een moment bepalen waarop het lijden ondraaglijk is geworden én waarop hij nog bewust kan aangeven dat hij wil sterven. Dat plaatst patiënten voor een zwaar dilemma. Een echtgenoot verwoordde het treffend: “Toen mijn vrouw nog heldere momenten had, wilde ze nog niet sterven. Er waren, ondanks alles, ook nog dingen waar ze van kon genieten. Haar leven was nog niet ondraaglijk.” Inmiddels is deze vrouw opgenomen in een verpleeghuis, volledig afhankelijk geworden en contact met haar is niet meer mogelijk. Ze heeft vooraf aangegeven dit als ondraaglijk lijden te beschouwen. En haar euthanasiewens meermaals besproken met haar arts en schriftelijk vastgelegd. Haar arts is niet bereid haar leven nu nog te beëindigen. Tot verdriet van haar man, die moet aanzien hoe zijn vrouw langzaam wegkwijnt. En ervan overtuigd is dat ze dit niet gewild zou hebben.

13559416-dementie-concept-van-geheugenverlies-als-gevolg-van-alzheimerDilemma voor de arts

Ook de arts staat voor een dilemma. Een arts verwoordde het als volgt: “Als ik daar sta met die spuit, dan wil ik op dat moment zien of horen dat ik de wens van de patiënt volg. Ik kan niet voor een ander bepalen of hij ondraaglijk lijdt en of hij nu wil sterven. Dat kan ik het niet verantwoorden. Niet voor mezelf en niet naar de wetgever.” Als ik de discussie volg, berust het standpunt van de beroepsgroep op twee elementen, waardoor bij wilsonbekwaamheid niet aan de zorgvuldigheidscriteria voldaan zou kunnen worden. Allereerst het criterium ‘vrijwillig en weloverwogen verzoek van de patiënt’. De diep demente patiënt is niet meer de persoon die hij vroeger was, zo stelt de KNMG. Ervaart de patiënt de huidige toestand anders dan hij zich destijds voorstelde? Zou zijn wens nu dus anders kunnen zijn? Antwoord op deze vraag kunnen de artsen niet meer krijgen. Het tweede punt betreft het criterium van ondraaglijk lijden. Ervaart de diep demente patiënt ondraaglijk lijden? We kunnen het vermoeden, maar de patiënt kan het niet meer bewust aangeven.

Het nut van een euthanasieverklaring

Euthanasie is een verzoek van de patiënt aan de arts. Dit verzoek mag volgens de wet gehonoreerd worden als aan de zorgvuldigheidscriteria wordt voldaan. Een arts is nooit verplicht een verzoek tot euthanasie te honoreren. Veel mensen denken dat een schriftelijke euthanasieverklaring voldoende is. Dit is niet het geval, een schriftelijke verklaring is zelfs niet noodzakelijk, maar vaak wel gewenst. Van belang is dat de arts tot de overtuiging is gekomen dat de patiënt bij zijn volle bewustzijn tot deze keuze is gekomen en de inschatting dat aan de overige criteria voldaan is. Een goed onderbouwde verklaring kan daarbij helpen, zeker ook in geval van dementie. Voorlopig zal de patiënt met dementie en een euthanasiewens nog voor het beschreven dilemma komen te staan. De maatschappelijke discussie zal verder gevoerd worden. Euthanasie blijft een zeer persoonlijke en delicate kwestie, waar uiterst zorgvuldig in gehandeld moet worden. Zowel het perspectief van de arts als dat van de patiënt moet daarbij zeer serieus worden genomen. Gelukkig is dat ook de praktijk, zo blijkt uit de evaluatie van de wet die in 2012 is uitgevoerd. Gezien de ruimte die de wet biedt, de toenemende roep om autonomie en zelfbeschikking en -hoe wrang ook- de druk op de kosten van de gezondheidszorg, verwacht ik dat in de toekomst euthanasie bij gevorderde dementie meer zal worden toegepast. Daarom is het toch goed om bij een euthanasiewens te zorgen voor een goed onderbouwde schriftelijke verklaring en deze periodiek te bespreken met de arts.

Advertenties

8 thoughts on “Euthanasie bij dementie

  1. Dag Marion,
    Vorige week hebben we elkaar ontmoet bij de conferentie Van Betekenis tot het einde.
    Nu lees ik je blog, die er mooi uitziet en het dilemma naar minstens 2 kanten belicht. Graag geef ik enkele reacties.

    Er is een flink verschil in de opinie van de burger en van de KNMG mbt deze groeiende groep personen met dementie. Daar is zeker nog meer ontwikkeling in te verwachten!
    Veel recent nieuws over deze materie. Mw Borst gaat hierover in gesprek met de KNMG , om de ruimte , die de euthanasiewet biedt, te belichten; de Regional Toetsingscommissies houden deze ontwikkeling heel nauwkeurig bij; ook de specialisten in de ziekenhuispraktijk behoeven bijscholing. Blijft ook: het verwijzen als de gewetensvraag speelt bij de arts.
    Een goed onderscheid in Zembla was voor mij: Bert Keizer met zijn verantwoordelijkheid om als arts actief te spreken tot ‘5 vóór 12’ . De andere visie is meer arbitrair , als het ‘5 over 12′ is. Terecht wordt het Strafrecht gevreesd.

    Ik zou er voor willen pleiten om alleen te spreken over het euthanasie-verzoek. Het is een wet voor artsen. Als burger kun je verklaren wat je wil, maar het blijft een verzoek.
    In minder de 5 % van het overlijden speelt de euthanasiepraktijk, maar de wet is voor 95 % bekend bij het publiek.

    Meer nadruk zou daarom gelegd dienen te worden op de mogelijkheid om ook een document te maken op basis van de WGBo (Behandelverbod, Zorgverklaring en Levenswensverklaring; dat zijn wel verklaringen!) . De toestemmingsvereiste is op een gegeven moment namelijk dagelijks aan de orde!!! Slechts ca 10 % van de burgers kent deze wet en de professionals maar zo, zo.
    De grenzen aangegeven in zo’n document dienen gerespecteerd en de vertegenwoordiger is bekend. Die zal geen plaatsvervangende toestemming geven voor de aangegeven grens, niet alleen naar de letter, maar ook in de geest van de opsteller! Want niet alles kan in detail benoemd en worden voorzien.

    Beide documenten tesamen , het euthanasieverzoek en een WGBo-document, geven voor personen met dementie, hun naasten en de behandelaars veel meer handvat.
    Beide documenten regelmatig onderwerp van gesprek laten zijn, het besprokene met datum noteren in dossier en kopie van het document in alle dossiers, ook in het verpleegkundige!

    Dat alle betrokkenen behoefte hebben aan een goede bejegening , welke Ineke Koedam hierboven benoemt, dat staat vast en maakt deel uit van de zorgvuldigheid.

    In het professioneel omgaan met aangewezen vertegenwoordigers en de hen gegeven verantwoordelijkheid is ook nog veel winst te behalen.

    Mijn ultime wens: vragen bij ‘de voordeur’ igv opname
    “Heeft u één of meer wilsverklaringen en wie is uw vertegenwoordiger?”
    Zo ja, welke/wie ? Deze noteren op blz 1 van de status en kopie in dossier.

    Genoeg voor nu! Hartelijke groet, Addy Camper

    • Ha Addy,
      dank voor je uitgebreide reactie en aanvullingen. Er is nog heel wat werk te doen qua voorlichting en bewustmaken van patiënten en professionals. Goed om elkaar daarin te versterken.

      Hartelijke groet,

      Marion

  2. Hoi Marion, Goed gegaan vanmiddag ?? Was gewoon benieuwd, Groetjes Jopie

    Verstuurd vanaf mijn iPhone

    Op 15 mrt. 2013 om 11:54 heeft levenendood het volgende geschreven:

    > >

  3. Ha Marion,

    je hebt een heldere blog geschreven over een gevoelig onderwerp; gevoelig voor alle betrokkenen. Euthanasie als er sprake is van gevorderde dementie lijken 2 tegenstrijdigheden.
    Waarover het in de discussie over euthanasie en dementie volgens mij ook zou moeten gaan, is hoe we de naasten van mensen met (vergevorderde) dementie nabij kunnen zijn in hun verdriet om het lijden van hun geliefde te moeten zien, en ‘met lege handen’ te staan. Ze ervaren dat zíj de vroeger uitgesproken wens tot euthanasie onrecht doen als die niet uitgevoerd kan en mag worden. Laten we hen vooral nabij-zijn!

    Hartelijke groet,
    Margot van Acker

    • Ha Margot,

      dank voor je reactie en de waardevolle toevoeging. Ik denk dat jij bij uitstek iemand bent die dat ‘nabij zijn’ in praktijk brengt. Goed werk!

      Hartelijke groet,

      Marion

  4. Ha Liesbeth,
    Het klopt dat je via een levenstestament of een of wilsverklaring (oa verkrijgbaar bij de NVVE) iemand kan machtigen om jou bij wilsonbekwaamheid te vertegenwoordigen richting de artsen. Een zelf opgestelde en ondertekende verklaring waarin iemand gemachtigd wordt, is in principe ook voldoende. In alle gevallen is het heel belangrijk dit met de arts en de gemachtigde goed door te spreken, als je nog wel wilsbekwaam bent. Toch stelt de KNMG zich -zeker als het om euthanasie gaat- op het standpunt dat ik beschreef. Euthanasie blijft een verzoek dat de arts mag weigeren, ondanks verklaring en gemachtigde.

    Hartelijke groet,
    Marion

  5. Hallo Marion,
    Herkenbaar, de situatie die je schetst en de dilemma’s van de arts. Een levenstestament (bij de notaris) biedt de mogelijkheid om een volmacht toe te kennen aan de persoon voor het geval dat je wilsonbekwaamheid bent. Of je laat opnemen inhebt LT dat een bepaalde persoon in geval van wilsonbekwaamheid bewindvoerder wordt (via de kantonrechter). Er zijn dus wel mogelijkheden voor de persoon zelf om zijn/haar wens geldig kenbaar te (laten) maken.
    Hartelijke groet Liesbeth

    • Beste Liesbeth,

      Dank Marion voor je zorgvuldige blog. Het lijkt er op Liesbeth, dat jij denkt een oplossing aan te dragen voor deze delicate en vaak hartverscheurende situaties. Dat lijkt me een illusie. Naar mijn idee verschuift het probleem ‘slechts’ van de arts naar de gevolmachtigde of bewindvoerder. En deze laatsten kunnen evenmin als de arts de wens van de mens met dementie kennen, noch bepalen of betrokkene ondraaglijk lijdt en nu wil sterven. Juridisch mag het dan geregeld lijken te zijn, van een ‘hele geruststelling’ zou ik niet durven spreken. ‘Goed’ en ‘juridisch zorgvuldig’ zeggen nog niets over hoe dicht we bij de ‘waarheid’ zitten van de betrokkene. Daar waar nabijheid, afstemming, verbinding, compassie en liefde het grootst zijn, dáár raken we aan de als waarheid ervaren wens. Een wens die we via verbale communicatie niet meer kunnen kennen. Natuurlijk kunnen ook artsen en bewindvoerders over deze kwaliteiten beschikken maar dat was, meen ik, niet het uitgangspunt van jouw betoog.

      Warme groet,
      Ineke Koedam
      Praktijk Weerschijn

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s